Στη Βουλή κατατέθηκε το νομοσχέδιο για την απόσυρση των πλαστικών μιας χρήσης. Απαγορεύεται η διάθεσή τους από τον Ιούλιο του 2021. Τι προβλέπει το νομοσχέδιο
Κατατέθηκε στη Βουλή το νομοσχέδιο με τίτλο «Ενσωμάτωση της Οδηγίας 2019/904/ΕΕ σχετικά με τη μείωση των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον» με το οποίο μεταξύ άλλων απαγορεύεται από τον Ιούλιο του 2021 η διάθεση στην αγορά πλαστικών προϊόντων μιας χρήσης. Στο Δημόσιο η απαγόρευση θα ισχύσει από τον Ιανουάριο του 2021. Επιπλέον θεσπίζεται περιβαλλοντική εισφορά για τα πλαστικά ποτήρια και τους περιέκτες τροφίμων από 01.01.2022.
Στόχος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, είναι η καταπολέμηση της πλαστικής ρύπανσης και την προστασία του Περιβάλλοντος, στο εν λόγω νομοσχέδιο προβλέπονται:
-Η υιοθέτηση στην εθνική νομοθεσία της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2019/904 για τον περιορισμό των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον, καθώς και
-Η θέσπιση εθνικών μέτρων με κίνητρα για την προώθηση της Πρόληψης, της Επαναχρησιμοποίησης και την ενίσχυση της Ανακύκλωσης, που αποτελούν και τις πρώτες αρχές στην «πυραμίδα» της σύγχρονης διαχείρισης αποβλήτων, όπως αντίστοιχα προβλέπει και το νέο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ 2020 – 2030).
Τι προβλέπει το νομοσχέδιο για τα πλαστικά μιας χρήσης
Με τις διατάξεις του νομοσχεδίου εναρμονίζεται η εθνική νομοθεσία προς τις διατάξεις της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/904 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Ιουνίου 2019 σχετικά με τη μείωση των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον (L 155) και θεσπίζονται μέτρα για την πρόληψη και τη μείωση του αντικτύπου ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον, ιδίως στο υδάτινο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, καθώς και την προώθηση της μετάβασης στην κυκλική οικονομία με καινοτόμα και βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα, προϊόντα και υλικά, συμβάλλοντας έτσι στην ανάπτυξη της οικονομίας και την αποδοτική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.
Οι διατάξεις του νομοσχεδίου εφαρμόζονται στα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης που απαριθμούνται στο παράρτημα I , τα προϊόντα που κατασκευάζονται από οξοδιασπώμενη πλαστική ύλη και τα αλιευτικά εργαλεία που περιέχουν πλαστικές ύλες.
Περιορισμοί της διάθεσης στην αγορά των πλαστικών μιας χρήσης (άρθρο 5). Από τον Ιούλιο 2021 θα απαγορεύεται η διάθεσή τους στην αγορά.
Τα Πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης που καλύπτονται από το άρθρο 5 σχετικά με περιορισμούς διάθεσης στην αγορά από τον Ιούλιο 2021 είναι:
1) Μπατονέτες, εκτός εάν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της υπό στοιχεία ΔΥ8δ/ΓΠ.οικ. 130644/30.09.2009 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Ανάπτυξης και Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (Οδηγία 90/385/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 20ής Ιουνίου 1990, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τα ενεργά εμφυτεύσιμα ιατρικά βοηθήματα - L 189) (Β' 2197) ή της υπό στοιχεία ΔΥ8δ/Γ.Π.οικ.130648/30.09.2009 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Ανάπτυξης και Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (Οδηγία 93/42/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 14ης Ιουνίου 1993 περί των ιατροτεχνολογικών προϊόντων - L 169) (Β' 2198).
2) Μαχαιροπίρουνα (πιρούνια, μαχαίρια, κουτάλια, ξυλάκια φαγητού).
3) Πιάτα.
4) Καλαμάκια, εκτός εάν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της υπό στοιχεία ΔΥ8δ/ΓΠ.οικ. 130644/30.09.2009 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Ανάπτυξης και Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (Οδηγία 90/385/ΕΟΚ) (Β' 2197) ή της υπό στοιχεία ΔΥ8δ/Γ.Π.οικ.130648/30.09.2009 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Ανάπτυξης και Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (Οδηγία 93/42/ΕΟΚ) (Β' 2198).
5) Αναδευτήρες ποτών.
6) Πλαστικά στηρίγματα μπαλονιών, εκτός από μπαλόνια για βιομηχανικές ή άλλες επαγγελματικές χρήσεις και εφαρμογές που δεν διανέμονται στους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων μηχανισμών για τέτοια στηρίγματα.
7) Περιέκτες τροφίμων κατασκευασμένοι από διογκωμένο πολυστυρένιο, δηλαδή δοχεία όπως κουτιά, με ή χωρίς κάλυμμα, εντός των οποίων τοποθετούνται τρόφιμα τα οποία:
α) προορίζονται για άμεση κατανάλωση είτε επιτόπου είτε εκτός του καταστήματος, β) συνήθως καταναλώνονται από το δοχείο, και
γ) είναι έτοιμα για κατανάλωση χωρίς περαιτέρω προετοιμασία, ιδίως μαγείρεμα, βράσιμο ή ζέσταμα, συμπεριλαμβανομένων των περιεκτών που χρησιμοποιούνται για γεύματα ταχυφαγείων ή άλλα γεύματα έτοιμα προς άμεση κατανάλωση, εκτός από περιέκτες ποτών, πιάτα, πακέτα και περιτυλίγματα που περιέχουν τρόφιμα.
8) Περιέκτες ποτών από διογκωμένο πολυστυρένιο και τα καπάκια και καλύμματά τους.
9) Κυπελλάκια για ποτά από διογκωμένο πολυστυρένιο και τα καπάκια και καλύμματά τους.
Σύμφωνα με το άρθρο 5 του νομοσχεδίου σχετικά με περιορισμούς διάθεσης στην αγορά:
1.Από τις 3 Ιουλίου 2021 απαγορεύεται να διατίθενται στην αγορά τα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης που απαριθμούνται στο σχετικό παράρτημα του νομοσχεδίου, καθώς και τα προϊόντα που κατασκευάζονται από οξοδιασπώμενη πλαστική ύλη. Η απαγόρευση της διαθεσιμότητας στην αγορά αρχίζει να εφαρμόζεται μετά από την εξάντληση των αποθεμάτων τους και πάντως όχι πέραν των δέκα (10) μηνών από την έναρξη ισχύος της παρούσας.
2.Από την 1η Φεβρουαρίου 2021 οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης:
α) απαγορεύεται να προμηθεύονται με οποιονδήποτε τρόπο τα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης της παρ. 1, καθώς και τα προϊόντα που κατασκευάζονται από οξοδιασπώμενη πλαστική ύλη, β) υποχρεούνται να περιλαμβάνουν στα έγγραφα των συμβάσεων, οι οποίες καταρτίζονται δυνάμει προκήρυξης που δημοσιεύεται μετά την ως άνω ημερομηνία και έχουν ως αντικείμενο τη μίσθωση ή εκμετάλλευση ή παροχή υπηρεσιών λειτουργίας κυλικείων, όρο περί απαγόρευσης της προμήθειας, της χρήσης και της διάθεσης από τον ανάδοχο της σύμβασης των πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης της παρ. 1, καθώς και των προϊόντων που κατασκευάζονται από οξοδιασπώμενη πλαστική ύλη.
Στόχος της απαγόρευσης σε αυτά τα πλαστικά προϊόντα είναι η μείωση της κατανάλωσης σε πλαστικά ποτήρια και πλαστικούς περιέκτες τροφίμων κατά 30% μέχρι το 2024 και κατά 60% μέχρι το 2026. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, προβλέπεται: Ο επανασχεδιασμός των προϊόντων με οικολογικό πρόσημο.
Μείωση της κατανάλωσης – Μέτρα από το 2022 (άρθρο 4 του νομοσχεδίου)
Για την επίτευξη σταθερής μείωσης της κατανάλωσης των πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης, σύμφωνα με τους γενικούς σκοπούς της πολιτικής της Ένωσης για τα απόβλητα, και ειδικότερα για την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων, με απώτερο σκοπό την αισθητή αναστροφή των αυξητικών τάσεων στην κατανάλωση:
Από την 1η Ιανουαρίου 2022 επιβάλλεται εισφορά προστασίας του περιβάλλοντος για τα πλαστικά προϊόντα η οποία ορίζεται σε τέσσερα (4) λεπτά πλέον Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.). Η καταβολή της εισφοράς επιβάλλεται στους καταναλωτές ανά τεμάχιο προϊόντος και έχει ανταποδοτικό χαρακτήρα και τα έσοδα από αυτή αποτελούν δημόσια έσοδα, τα οποία εισπράττονται από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.) και αποδίδονται στο ν.π.δ.δ. «Πράσινο Ταμείο»
Από την 1η Ιανουαρίου 2022, οι επιχειρήσεις μαζικής εστίασης που αναφέρονται στην παρ. 3, εξαιρουμένων των επιχειρήσεων παρασκευής ή και προσφοράς τροφίμων και ποτών σε κινητούς ή προσωρινούς χώρους της περ. 5 της παρ. 5.Δ. του άρθρου 2 της υπό στοιχεία Υ1Γ/ΓΠ/οικ.47829/21.06.2017 απόφασης του Υπουργού Υγείας (Β' 2161), υποχρεούνται να εξασφαλίζουν ότι επαναχρησιμοποιήσιμα εναλλακτικά προϊόντα των πλαστικών μίας χρήσης της παρ. 1 είναι διαθέσιμα στο σημείο πώλησης στον τελικό καταναλωτή.
Από την 1η Ιανουαρίου 2022, με την επιφύλαξη των γενικών υγειονομικών όρων των άρθρων 5, 13 και 14 της υπό στοιχεία Υ1Γ/ΓΠ/οικ. 47829/21.06.2017 απόφασης του Υπουργού Υγείας, οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου και οι επιχειρήσεις μαζικής εστίασης, όπως ορίζονται στις παρ. 5.Γ. και 5.Δ. του άρθρου 2 της ως άνω απόφασης, υποχρεούνται: α) κατά την πώληση μη συσκευασμένων τροφίμων και ποτών να εξυπηρετούν τον καταναλωτή με τη χρήση δικών του επαναχρησιμοποιήσιμων προϊόντων σε αντικατάσταση των προϊόντων της παρ. 1, εφόσον το ζητήσει, β) να διαθέτουν σε χαμηλότερη τιμή τα μη συσκευασμένα τρόφιμα και ποτά, όταν πωλούνται σε επαναχρησιμοποιήσιμο προϊόν του καταναλωτή, και γ) να αναγράφουν στις πινακίδες, τους τιμοκαταλόγους ή να ενημερώνουν με οποιονδήποτε τρόπο για την τιμή πώλησης των τροφίμων και ποτών που διατίθενται χωρίς συσκευασία. Η επιχείρηση μπορεί να αρνηθεί να εξυπηρετήσει τον καταναλωτή στην περίπτωση που το επαναχρησιμοποιήσιμο προϊόν του είναι προδήλως ακατάλληλο προς τη συγκεκριμένη χρήση. Αντίστοιχα, οι επιχειρήσεις ή οι μεμονωμένοι ιδιώτες που εκμεταλλεύονται αυτόματους πωλητές τροφίμων ή ροφημάτων κάθε κατηγορίας υποχρεούνται: α) να εξασφαλίζουν ότι τα εν λόγω πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης διατίθενται κατ' επιλογή του καταναλωτή, ο οποίος δύναται εναλλακτικά να χρησιμοποιήσει, αντί των ανωτέρω πλαστικών προϊόντων, ίδια επαναχρησιμοποιήσιμα προϊόντα, β) να διαθέτουν σε χαμηλότερη τιμή τα τρόφιμα και τα ποτά, όταν πωλούνται σε επαναχρησιμοποιήσιμα προϊόντα του καταναλωτή και γ) να αναγράφουν στις πινακίδες, τους τιμοκαταλόγους ή να ενημερώνουν με οποιονδήποτε τρόπο για την τιμή πώλησης τροφίμων και ποτών που διατίθενται σε επαναχρησιμοποιούμενο προϊόν του καταναλωτή.
Από την 1η Ιουλίου 2022, ειδικά οι επιχειρήσεις τροφοδοσίας (catering) με απευθείας διάθεση τροφίμων και ποτών στον καταναλωτή, όπως ορίζονται στην παρ. 5.Α του άρθρου 2 της υπό στοιχεία Υ1Γ/ΓΠ/οικ. 47829/21.06.2017 απόφασης του Υπουργού Υγείας, απαγορεύεται να χρησιμοποιούν τα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης του μέρους Α' του παραρτήματος I, δύνανται, όμως, σε αντικατάσταση αυτών, να χρησιμοποιούν εναλλακτικά προϊόντα, τηρώντας σε κάθε περίπτωση τις διατάξεις της παραπάνω απόφασης.
Τα Πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης που καλύπτονται από το άρθρο 4 του νομοσχεδίου για τη μείωση της κατανάλωσης είναι:
1) Κυπελλάκια για ποτά, συμπεριλαμβανομένων των καλυμμάτων και των καπακιών τους.
2) Περιέκτες τροφίμων, δηλαδή δοχεία όπως κουτιά, με ή χωρίς κάλυμμα, εντός των οποίων τοποθετούνται τρόφιμα τα οποία:
α) προορίζονται για άμεση κατανάλωση είτε επιτόπου είτε εκτός του καταστήματος,
β) συνήθως καταναλώνονται από το δοχείο, και
γ) είναι έτοιμα για κατανάλωση χωρίς περαιτέρω προετοιμασία, ιδίως μαγείρεμα, βράσιμο ή ζέσταμα,
συμπεριλαμβανομένων των περιεκτών που χρησιμοποιούνται για γεύματα ταχυφαγείων ή άλλα γεύματα έτοιμα προς άμεση κατανάλωση, εκτός από περιέκτες ποτών, πιάτα, πακέτα και περιτυλίγματα που περιέχουν τρόφιμα.
Σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ.3 του νομοσχεδίου:
α) Από την 1η Ιανουαρίου 2022 επιβάλλεται εισφορά προστασίας του περιβάλλοντος για τα παραπάνω πλαστικά προϊόντα που διατίθενται ως συσκευασία των τροφίμων και των ποτών κατά την πώλησή τους από επιχειρήσεις μαζικής εστίασης, όπως αυτές ορίζονται στην παρ. 5.Δ του άρθρου 2 της υπό στοιχεία Υ1Γ/ΓΠ/οικ. 47829/21.06.2017 απόφασης του Υπουργού Υγείας (Β' 2161) και από επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου της παρ. 5.Γ της ανωτέρω απόφασης, οι οποίες πωλούν τρόφιμα και ποτά.
β) Η καταβολή της εισφοράς επιβάλλεται στους καταναλωτές ανά τεμάχιο προϊόντος. Το πλαστικό κάλυμμα ή καπάκι λογίζεται ως διακριτό προϊόν, για το οποίο επιβάλλεται αυτοτελώς η εισφορά της περ. α'.
γ) Τα προϊόντα της παρούσας παραγράφου που διατίθενται από τις επιχειρήσεις της περ. α' φέρουν υποχρεωτικά σήμανση επί των ίδιων των προϊόντων, οι προδιαγραφές της οποίας καθορίζονται με την απόφαση της παρ. 3 του άρθρου 19. Οι παραγωγοί των εν λόγω προϊόντων μίας χρήσης υποχρεούνται να τα διαθέτουν με την ως άνω σήμανση.
δ) Η εισφορά ορίζεται σε τέσσερα (4) λεπτά πλέον Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.).
Εθνικά μέτρα - Κίνητρα για Επαναχρησιμοποίηση - Ανακύκλωση
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου, με το νομοσχέδιο νομοθετούνται και εθνικά μέτρα με κίνητρα για την ενίσχυση της Πρόληψης (επαναχρησιμοποίηση) στη δημιουργία πλαστικών αποβλήτων. Ειδικότερα με το νομοσχέδιο:
-Θεσπίζεται περιβαλλοντική εισφορά για τα πλαστικά ποτήρια και τους περιέκτες τροφίμων από 01.01.2022. Τα χρήματα που θα συλλέγονται θα πηγαίνουν στο Πράσινο Ταμείο και θα επιστρέφουν στους Δήμους και τις Περιφέρειες για δράσεις καταπολέμησης της περιβαλλοντικής ρύπανσης που προκαλούν τα εν λόγω προϊόντα.
-Θεσπίζεται η υποχρέωση διάθεσης επαναχρησιμοποιήσιμων εναλλακτικών προϊόντων από 01.01.2022. στις επιχειρήσεις μαζικής εστίασης, καθώς και η υποχρέωση να πωλούν τα προϊόντα τους με έκπτωση, σε περίπτωση που ο καταναλωτής έχει δικό του επαναχρησιμοποιούμενο σκεύος.
-Θεσπίζεται η υποχρέωση των δήμων να διαθέτουν δημόσιες βρύσες για τη δωρεάν παροχή πόσιμου νερού σε δημοτικές αθλητικές εγκαταστάσεις και παιδικές χαρές, από την 1η Ιουλίου του 2021.
- Θεσπίζεται πανελλαδικό σύστημα επιστροφής εγγύησης στον πολίτη. Από 05.01.2023 οι πολίτες που θα επιστρέφουν στα σημεία πώλησης τα πλαστικά μπουκάλια -τα οποία θα επιβαρύνονται με λίγα λεπτά- θα λαμβάνουν πίσω τα επιπλέον χρήματα, ως ανταμοιβή για τη συμμετοχή τους στην ανακύκλωση. Για την αποτελεσματική εφαρμογή του μέτρου αυτού και τον καθορισμό της εγγύησης θα πραγματοποιηθεί μελέτη εφαρμογής έως τον Ιούλιο του 2021.
- Διευρύνεται η περιβαλλοντική σήμανση σε όλα τα Πλαστικά Μιας Χρήσης που εμπίπτουν στην Οδηγία από 03.01.2022, ώστε να γνωρίζουν οι πολίτες ποια προϊόντα προορίζονται για επαναχρησιμοποίηση, ποια για ανακύκλωση και ποια για κομποστοποίηση.
Αντικίνητρα - Κυρώσεις
Παράλληλα, στα εθνικά μέτρα για τη μείωση της πλαστικής ρύπανσης που θεσπίζονται στο νομοσχέδιο, προβλέπονται και συγκεκριμένα αντικίνητρα, υπό τη μορφή κυρώσεων.
Ειδικότερα, στις περιπτώσεις διάθεσης προϊόντων που υπόκεινται σε απαγόρευση επιβάλλεται πρόστιμο που αντιστοιχεί:
Στον παραγωγό -1% επί του κύκλου εργασιών του προηγούμενου έτους, καθώς και στην επιχείρηση εστίασης: 5 ευρώ ανά τεμάχιο προϊόντος που διέθεσε στην αγορά (με ελάχιστο πρόστιμο τα 1.000 ευρώ).
Για τη μη απόδοση της Εισφοράς από τα πλαστικά ποτήρια και τους περιέκτες τροφίμων επιβάλλεται πρόστιμο: Στις επιχειρήσεις εστίασης 1.000 ευρώ ανά παράβαση και σε περίπτωση υποτροπής διπλασιασμός των ποσών.
Για τη διάθεση προϊόντων που δεν πληρούν τις προδιαγραφές οικολογικού σχεδιασμού για ανακυκλωμένο περιεχόμενο επιβάλλεται πρόστιμο: Στον παραγωγό ύψους -1% επί του κύκλου εργασιών του προηγούμενου έτους.
ΕΚΘΕΣΗ
Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους
Στο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας «Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/904 σχετικά με τη μείωση των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον».
Α.Με το υπόψη σχέδιο νόμου: α) εναρμονίζεται η εθνική νομοθεσία προς την ενωσιακή [Οδηγία (ΕΕ) 2019/904] αναφορικά με τη μείωση των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον, β) θεσπίζονται μέτρα πρόληψης και μείωσης του αντίκτυπου ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον (ιδίως στο υδάτινο περιβάλλον) και την ανθρώπινη υγεία και γ) προωθείται η μετάβαση στην κυκλική οικονομία μέσω καινοτόμων και βιώσιμων επιχειρηματικών μοντέλων, προϊόντων και υλικών. Ειδικότερα:
1.α. Προβλέπεται η λήψη μέτρων για την επίτευξη αφενός της μείωσης της κατανάλωσης συγκεκριμένων πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης [Μέρος Α’ του Παραρτήματος I (κυπελλάκια, δοχεία τροφίμων)] και αφετέρου της πρόληψης δημιουργίας αποβλήτων.
β. Προσδιορίζονται οι ειδικότεροι ποσοτικοποιημένοι στόχοι, για την επίτευξη των ανωτέρω σκοπών και συγκεκριμένα, προβλέπεται η σταδιακή μείωση της κατανάλωσης των εν λόγω πλαστικών μίας χρήσης, έως το έτος 2024, τουλάχιστον κατά τριάντα τοις εκατό (30%) σε σύγκριση με το έτος 2022 και έως το έτος 2026 τουλάχιστον κατά εξήντα τοις εκατό (60%) σε σύγκριση με το έτος 2022.
γ. Θεσπίζεται, από την 1η Ιανουάριου 2022, η επιβολή εισφοράς προστασίας του περιβάλλοντος για τα προαναφερόμενα πλαστικά προϊόντα που διατίθενται από επιχειρήσεις μαζικής εστίασης ως συσκευασία τροφίμων και ποτών κατά την πώληση καθώς και από επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου που πωλούν τρόφιμα και ποτά.
Η καταβολή της εισφοράς επιβάλλεται στους καταναλωτές ανά τεμάχιο προϊόντος και το ύψος αυτής καθορίζεται στα τέσσερα (4) λεπτά πλέον Φ.Π.Α., έχει δε ανταποδοτικό χαρακτήρα.
Τα έσοδα από την εισφορά αποτελούν δημόσια έσοδα, εισπράττονται από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.) και αποδίδονται στο Πράσινο Ταμείο, διατίθενται δε αποκλειστικά για δράσεις συναφείς προς τους σκοπούς του υπό ψήφιση νόμου, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις. Τα εν λόγω έσοδα περιλαμβάνονται στα συνολικά διαθέσιμα του Ταμείου που διατίθενται χωρίς τον περιορισμό του ποσοστού του 2,5% περί μη υπέρβασης της διάθεσης των πόρων του Ταμείου επί του συνόλου των διαθεσίμων του κατά το τέλος του προηγούμενου έτους, για τις λειτουργικές του δαπάνες και την επίτευξη των σκοπών του.
Καθορίζεται ο τρόπος και τα όργανα ελέγχου για την απόδοση της εισφοράς προστασίας του περιβάλλοντος, σε περίπτωση δε παράβασης, αυτή βεβαιώνεται από τη Φορολογική Διοίκηση στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. και εισπράττεται σύμφωνα με τον ΚΕΔΕ.
δ. Εισάγεται, από την I'1 Ιανουάριου 2022, η υποχρέωση για τη διάθεση από τις επιχειρήσεις μαζικής εστίασης επαναχρησιμοποιούμενων εναλλακτικών προϊόντων των πλαστικών μιας χρήσης, σύμφωνα με τους ειδικότερους όρους και προϋποθέσεις.
Από την ίδια ως άνω ημερομηνία, οι προαναφερόμενες επιχειρήσεις και οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου υποχρεούνται να εξυπηρετούν τους καταναλωτές με τη χρήση δικών τους επαναχρησιμοποιούμενων προϊόντων αντί πλαστικών μίας χρήσης, με παράλληλη διάθεση σε χαμηλότερη τιμή των μη συσκευασμένων τροφίμων και ποτών, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα. Αντίστοιχες υποχρεώσεις προβλέπονται και για τις επιχειρήσεις και τους ιδιώτες που εκμεταλλεύονται αυτόματους πωλητές τροφίμων.
ε. Επίσης, από την 1η Ιουλίου 2022, απαγορεύεται και για τις επιχειρήσεις τροφοδοσίας (catering) με απευθείας διάθεση τροφίμων και ποτών στον καταναλωτή, η χρήση πλαστικών μιας χρήσης με δυνατότητα αντικατάστασης αυτών με τη χρησιμοποίηση εναλλακτικών προϊόντων, στ. Όλα τα προαναφερόμενα μέτρα κοινοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, παράλληλα δε ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (Ε.Ο.ΑΝ.) παρακολουθεί τη διάθεση των προϊόντων μίας χρήσης στην αγορά καθώς και τα μέτρα που λαμβάνονται για τη μείωσή τους, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα.
ζ. Θεσπίζεται, από την 1Μ Ιουλίου 2021, η υποχρέωση για τους ο.τ.α. α' βαθμού που διαθέτουν δίκτυο πόσιμου νερού, να διαθέτουν κοινόχρηστες βρύσες σε δημοτικές αθλητικές εγκαταστάσεις και παιδικές χαρές, προκειμένου να ενθαρρύνεται η χρήση επαναχρησιμοποιούμενων δοχείων νερού και να επεκτείνουν το δίκτυο με κοινόχρηστες βρύσες με σκοπό τη δωρεάν διάθεση πόσιμου νερού σε κοινόχρηστους χώρους συνάθροισης κοινού. (άρθρα 1-4)
2.Προβλέπονται, από τις ρητά οριζόμενες ημερομηνίες: α. περιορισμοί και απαγορεύσεις για τη διάθεση στην αγορά συγκεκριμένων πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης [Μέρος ΕΓ του Παραρτήματος I (μαχαιροπίρουνα, πιάτα, καλαμάκια κ.λπ.)] και προϊόντων από οξοδιασπώμενη πλαστική ύλη, καθώς και προμήθειας των προϊόντων αυτών από τους φορείς Ε ενικής Κυβέρνησης, β. απαιτήσεις σχεδιασμού, που πρέπει να πληρούνται, προκειμένου να επιτρέπεται, η διάθεση στην αγορά συγκεκριμένων πλαστικών προϊόντων [Μέρος Τ’ του Παραρτήματος I (δοχεία για υγρά κ.λπ.)].
γ. συγκεκριμένες προδιαγραφές (ποσόστωση περιεκτικότητας σε ανακυκλωμένο πλαστικό) για τη διάθεση στην αγορά συγκεκριμένων φιαλών ποτών [Μέρος ΣΤ’ του Παραρτήματος I (φιάλες ποτών, δοχεία ποτών με πλαστικά καπάκια κ.λπ.)] συμπεριλαμβανομένου και του νερού.
δ. υποχρέωση σήμανσης κατά κατηγορία συγκεκριμένων πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης [Μέρος Δ' του Παραρτήματος I και Παράρτημα II (υγρά μαντιλάκια, είδη προσωπικής υγιεινής, δοχεία τροφίμων και ποτών, κυπελλάκια ποτών, μπαλόνια κ.λπ.)].(άρθρα 5-7)
3.α. Επεκτείνεται και στους παραγωγούς προϊόντων που δεν αποτελούν συσκευασία, η υποχρέωση συμμετοχής, έως τις 5 Ιανουάριου 2023, σε Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) ή να οργανώσουν Ατομικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΑΣΕΔ) για τα απόβλητα συσκευασίας.
Έως την ανωτέρω προθεσμία, τα υφιστάμενα Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΕΔ) υποχρεούνται να συμμορφωθούν προς τις ανωτέρω διατάξεις.
β. Θεσπίζονται προγράμματα διευρυμένης ευθύνης για: ΐ) τους παραγωγούς συγκεκριμένων πλαστικών προϊόντων μιας χρήσης που περιγράφονται στο Παράρτημα I (υγρά μαντιλάκια, μπαλόνια, προϊόντα καπνού με φίλτρο) και τα οποία διατίθενται στην αγορά, με σκοπό τη μείωση των επιπτώσεων από την απευθείας απόρριψη στο περιβάλλον των αποβλήτων που προκύπτουν μετά από την κατανάλωση των προϊόντων αυτών και ϊϊ) τους παραγωγούς αλιευτικών εργαλείων που περιέχουν πλαστική ύλη, με σκοπό τη μείωση των αλιευτικών εργαλείων που απορρίπτονται στο θαλάσσιο περιβάλλον καθώς και τη χωριστή συλλογή και ανακύκλωση των αποβλήτων των εργαλείων αυτών.
γ. Περαιτέρω, προβλέπεται ότι, οι προαναφερόμενοι παραγωγοί υποχρεούνται είτε να σχεδιάσουν, να οργανώσουν και να λειτουργήσουν ΣΣΕΔ πανελλαδικής εμβέλειας ή να αναθέσουν την υποχρέωση αυτή σε φορείς ΣΣΕΔ διαφορετικών προϊόντων, κατά περίπτωση και σύμφωνα με τα ειδικότερα οριζόμενα.
δ. Προσδιορίζονται οι υποχρεώσεις των φορέων ΣΣΔΕ και ΑΣΕΔ και ρυθμίζονται θέματα σχετικά με τις χρηματικές εισφορές που καταβάλλονται από τους παραγωγούς των προϊόντων για τη συμμόρφωσή τους με τις προβλεπόμενες ως άνω υποχρεώσεις.
Προβλέπεται επίσης ότι, στο κόστος χωριστής συλλογής αποβλήτων αλιευτικών εργαλείων που περιέχουν πλαστική ύλη μπορεί να περιλαμβάνεται και η παροχή οικονομικών κινήτρων από τους φορείς ΣΣΔΕ, για την επιστροφή των αποβλήτων αυτών. (άρθρα 8-11)
4. α. Καταρτίζεται, με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (Ε.Ο.ΑΝ.) τριετές πρόγραμμα καθαρισμού πανελλαδικής εμβέλειας των απορριμμάτων των πλαστικών προϊόντων μιας χρήσης, αρχής γενομένης από την τριετία 2023 έως 2025.
Προσδιορίζεται το περιεχόμενο του εν λόγω προγράμματος, το οποίο μεταξύ άλλων περιλαμβάνει τον καθορισμό του κόστους καθαρισμού και του ποσού που πρέπει να διατεθεί στους ο.τ.α. α' βαθμού και σε κάθε αρμόδιο φορέα για τον καθαρισμό.
β. Εξειδικεύονται οι λοιπές αρμοδιότητες του Ε.Ο.ΑΝ ως προς την εφαρμογή των προτεινομένων ρυθμίσεων [παρακολούθηση των προγραμμάτων διευρυμένης ευθύνης παραγωγού, διαβούλευση με συναρμόδιους φορείς (υπουργεία, ο.τ.α. κ.λπ.) που εμπλέκονται στην εφαρμογή των εν λόγω προγραμμάτων, συνεργασία
με τα ενδιαφερόμενο μέρη που δραστηριοποιούνται στη διαχείριση αποβλήτων κ.λπ.].
γ. Οι φορείς ΣΕΔ μπορούν να συνεργάζονται με δημόσιες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις διαχείρισης αποβλήτων, τοπικές αρχές και περιβαλλοντικές μη κυβερνητικές οργανώσεις, με σκοπό την επίτευξη τα>ν στόχων των προγραμμάτων διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού. (άρθρο 12)
5. α. Τίθενται ποσοτικοί στόχοι για τη χωριστή συλλογή και ανακύκλωση των αποβλήτων πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης (σε ποσοστό 77% έως το 2025 και 90% έως το 2029), σύμφωνα με τη μεθοδολογία για τον υπολογισμό και την επαλήθευση των στόχων αυτών, που καθορίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
β. Για την επίτευξη των προαναφερόμενων στόχων, προβλέπεται η υποχρέωση συμμετοχής, έως τις 5 Ιανουάριου 2023, των παραγωγών των προαναφερόμενων προϊόντων, σε ΣΣΕΔ, με αποκλειστικό σκοπό την εφαρμογή συστήματος επιστροφής εγγύησης για τα εν λόγω προϊόντα. Σύμφωνα με το σύστημα αυτό ο καταναλωτής καταβάλλει εγγυοδοτικό αντίτιμο κατά την αγορά των προϊόντων αυτών, με σκοπό τη χωριστή συλλογή για ανακύκλωση.
Οι παραγωγοί των ανωτέρω προϊόντων καλύπτουν το συνολικό κόστος της χωριστής συλλογής, της μεταφοράς, αποθήκευσης και επεξεργασίας των αποβλήτων που προκύπτουν από την κατανάλωση των εν λόγω προϊόντων, μέσω των χρηματικών εισφορών που καταβάλλουν στο ΣΣΕΔ. Διαθέτουν δε τα προϊόντα αυτά στην αγορά ενσωματώνοντας το εγγυοδοτικό αντίτιμο, που πληρώνει ο καταναλωτής με την αγορά τους και του επιστρέφεται με την επιστροφή τους στα σημεία επιστροφής (επιχειρήσεις λιανικής πώλησης).
γ. Ορίζεται το ΣΣΕΔ ως διαχειριστής του συστήματος και υπεύθυνος λειτουργίας της επιστροφής εγγύησης και χωριστής συλλογής, συνεργάζεται δε με επιχειρήσεις συλλογής και μεταφοράς προϊόντων και διαχείρισης αποβλήτων καθώς και με τους ο.τ.α.. για την επίτευξη των προαναφερόμενων στόχων. (άρθρο 13)
6. α. Προβλέπεται ότι, οι προαναφερόμενοι φορείς ΣΣΕΔ είναι υπεύθυνοι για την κατάρτιση, οργάνωση και υλοποίηση, σε ετήσια βάση, προγραμμάτων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των καταναλωτών αναφορικά, μεταξύ άλλων, με την ενημέρωση για υπεύθυνη καταναλωτική συμπεριφορά, την πληροφόρηση των χρηστών συγκεκριμένων πλαστικών μίας χρήσης [Μέρος Ζ’ του Παραρτήματος I (δοχεία τροφίμων και ποτών, πακέτα και περιτυλίγματα, κυπελλάκια, μαντιλάκια, μπαλόνια κ.λπ.)], για τη διαθεσιμότητα εναλλακτικών προϊόντων και για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις κ.λπ.
β. Παρέχεται, επίσης, η δυνατότητα διοργάνωσης και υλοποίησης
προγραμμάτων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε συνεργασία με τον Ε.Ο.ΑΝ. (άρθρο 14)
7. α. Ορίζεται, από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η αρμόδια αρχή για την εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων, τα οποία πρέπει να είναι συμβατά με τις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας και αναφέρονται για την προστασία και διαχείριση του θαλασσίου περιβάλλοντος, τη διαχείριση των υδάτων και των αποβλήτων, την ασφάλεια των τροφίμων κ.λπ.
β. Προβλέπεται η υποχρέωση υποβολής, ηλεκτρονικά εντός της οριζόμενης προθεσμίας από το ως άνω Υπουργείο, ετήσιας έκθεσης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναφορικά με δεδομένα και πληροφορίες για τα πλαστικά προϊόντα μιας χρήσης, τα αλιευτικά εργαλεία που περιέχουν πλαστική ύλη, τα απόβλητα μετά την κατανάλωση πλαστικών κ.λπ.(άρθρα 15,16)
8. α.Προσδιορίζονται οι Αρχές και Υπηρεσίες (Ε.Ο.Α.Ν., Α.Α.Δ.Ε., ΔΙ.ΜΕ.Α., Ε.Φ.Ε.Τ.), που είναι αρμόδιες για την διενέργεια ελέγχων αναφορικά με την εφαρμογή των προτεινομένων ρυθμίσεων και εξειδικεύονται οι έλεγχοι που διενεργούν.
β. Προσδιορίζονται τα πρόστιμα, που επιβάλλονται στις μνημονευόμενες κατά τα προαναφερόμενα επιχειρήσεις, τους παραγωγούς καθώς και κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που δεν συμμορφώνονται με τα οριζόμενα στις προτεινόμενες διατάξεις καθώς και σε οποιονδήποτε παρεμποδίζει ή αποφεύγει τη διενέργεια ελέγχων ή αρνείται την παροχή στοιχείων ή πληροφοριών κατά τον έλεγχο.
Τα εν λόγω πρόστιμα καθορίζονται, κατά περίπτωση, είτε ως συγκεκριμένο ποσό είτε ως ποσοστό επί του κύκλου εργασιών της τελευταίας χρήσης της επιχείρησης. Τα εν λόγω πρόστιμα διπλασιάζονται ή και τριπλασιάζονται σε περιπτώσεις υποτροπής ή επανειλημμένης υποτροπής, αντίστοιχα.
Επίσης, καθορίζονται οι κυρώσεις που επιβάλλονται στους παραγωγούς και στους φορείς ΣΕΔ που παραβαίνουν τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις ή απαιτήσεις των διατάξεων.
Αρμόδιο όργανο για την επιβολή των κυρώσεων ορίζεται ο Ε.Ο.ΑΝ. και καθορίζεται η σχετική διαδικασία.
Τα επιβαλλόμενα πρόστιμα εισπράττονται σύμφωνα με τις διατάξεις του Κ.Ε.Δ.Ε και αποδίδονται στον Ε.Ο.ΑΝ. σε ειδικό λογαριασμό με σκοπό την διάθεσή τους σε έργα και δράσεις που αποσκοπούν στη μείωση του αντίκτυπου των πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης στο περιβάλλον.
Οι προβλεπόμενες κυρώσεις για τις επιχειρήσεις επιβάλλονται ανεξάρτητα από τις αστικές, ποινικές και διοικητικές κυρώσεις, που προβλέπονται με την κείμενη νομοθεσία. (άρθρο 18)
9.Παρέχονται οι απαιτούμενες εξουσιοδοτήσεις, για τη ρύθμιση, με υπουργικές αποφάσεις, επιμέρους ζητημάτων σχετικά με την εφαρμογή των προτεινόμενων διατάξεων και μεταξύ άλλων, για:
α) τον τρόπο διάθεσης των εσόδων από την εισφορά προστασίας του περιβάλλοντος, β) την εξειδίκευση των δράσεων που θα χρηματοδοτηθούν από τα έσοδα αυτής, γ) τις προδιαγραφές που διέπουν τα συστήματα διασφάλισης της ποιότητας των διεργασιών ανακύκλωσης και τα συστήματα χωριστής συλλογής μεταφοράς και επεξεργασίας των αποβλήτων των οριζόμενων προϊόντων και αλιευτικών εργαλείων, δ) την εξειδίκευση των αρμοδιοτήτων και υποχρεώσεων όλων των εμπλεκόμενων μερών, ε) τη σύσταση τριμελούς άμισθης επιτροπής, ως γνωμοδοτικού οργάνου, αναφορικά με την κατανομή από τον Ε.Ο.ΑΝ. ποσών προς τους συναρμόδιους φορείς στο πλαίσιο του τριετούς προγράμματος καθαρισμού. (άρθρο 19)
Β. Από τις προτεινόμενες διατάξεις προκαλούνται τα ακόλουθα οικονομικά αποτελέσματα:
I. Επί του κρατικού προϋπολογισμού και επί του προϋπολογισμού του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (Ε.Ο.ΑΝ.) (φορέας Γενικής Κυβέρνησης)
1.Ετήσια δαπάνη του προϋπολογισμού του Ε.Ο.ΑΝ. από την κατάρτιση και υλοποίηση τριετούς προγράμματος καθαρισμού πανελλαδικής εμβέλειας των απορριμμάτων πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης, αρχής γενομένης από την τριετία 2023 έως 2025. (άρθρο 12 παρ.1)
2.Ενδεχόμενη ετήσια δαπάνη του κρατικού προϋπολογισμού και του προϋπολογισμού του Ε.Ο.ΑΝ. από την υλοποίηση προγραμμάτων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των καταναλωτών σχετικά με τη μείωση το αντίκτυπου της χρήσης πλαστικών μίας χρήσης στο περιβάλλον, (άρθρο 14 παρ.4)
3.Ενδεχόμενη αύξηση εσόδων του προϋπολογισμού του Ε.Ο.ΑΝ. από: α) την απόδοση στον Οργανισμό ποσοστού επί των χρηματικών εισφορών που καταβάλλουν οι παραγωγοί πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης λόγω της υποχρεωτικής συμμετοχής τους σε ΣΣΕΔ. κατ' εφαρμογή των σχετικών διατάξεων του ν.2939/2001, (άρθρα 8-11)
β) την είσπραξη των προστίμων που επιβάλλονται στους παραβάτες των προτεινόμενων ρυθμίσεων, σύμφωνα με τις ειδικότερες προβλέψεις του άρθρου 18.
II.Επί των προϋπολογισμών των ο.τ.α. α’ βαθιιού (φορείς Γενικής Κυβέρνησης)
Δαπάνη από την κάλυψη του κόστους κατασκευής και χρήσης κοινόχρηστων βρυσών σε δημοτικές εγκαταστάσεις, και σε κοινόχρηστους χώρους συνάθροισης κοινού, για να προσφέρεται δωρεάν πόσιμο νερό, με την κατάλληλη σήμανση για την ενθάρρυνση επαναχρησιμοποιούμενων δοχείων νερού, (άρθρο 4 παρ.10) Το ύψος της εν λόγω δαπάνης εξαρτάται από πραγματικά περιστατικά (αριθμός βρυσών, κατανάλωση νερού κ.λπ.).
III.Επί του προϋπολογισμού του Πράσινου Ταμείου (φορέας Γενικής Κυβέρνησης)
1.Ετήσια δαπάνη από την ανάπτυξη και υλοποίηση δράσεων σχετικά με τη μείωση του αντίκτυπου ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, σύμφωνα με τις ειδικότερες προβλέψεις του υπό ψήφιση νόμου, (άρθρο 4 παρ.3)
2.Ετήσια αύξηση εσόδων από την είσπραξη της επιβαλλόμενης υπέρ του Ταμείου εισφοράς τεσσάρων (4) λεπτών πλέον Φ.Π.Α., ανά τεμάχιο πλαστικού προϊόντος μίας χρήσης, το ύψος της οποίας εξαρτάται από πραγματικά περιστατικά, (άρθρο 4 παρ.3) Σύμφωνα με στοιχεία του αρμόδιου Υπουργείου το ύψος των εν λόγω εσόδων για το έτος 2026 εκτιμάται στο ποσό τον 5,9 εκατ. ευρώ περίπου.
